Xəzər Universitetində Mövlanə Ədəbi, Fəlsəfi Araşdırmalar İnstitutunun (MƏFAİ) təşkilatçılığı ilə 2026-cı il iyunun 8- də  keçirilən “Xaqani Şirvani – 900. Sələflər və xələflər: orta əsr əlyazmaları və Azərbaycan mədəniyyətinin tarixi problemləri” mövzusunda Respublika Elmi Konfransında klassik mətnlərin multidissiplinar metodlarla araşdırılmasına dair məruzə dinlənilib. Konfransda Xəzər Universiteti Mədəni Antropologiya və Folklor İnstitutunun koordinatoru, Dillər və ədəbiyyatlar departamentinin müəllimi, dosent Aynur Qəzənfərqızı “Xaqani Şirvani yaradıcılığında folklor-mifoloji kodların rəqəmsal humanitar elmlər kontekstində təhlili” adlı mövzu ilə çıxış edib.

Məruzədə Azərbaycan klassik ədəbi irsinin rəqəmsal humanitar elmlər (Digital Humanities) kontekstində, xüsusilə korpus dilçiliyi və struktur-semantik analiz alətləri vasitəsilə tədqiqi prinsipləri irəli sürülüb. Tədqiqat çərçivəsində, ənənəvi təsviri-filoloji yanaşmalardan fərqli olaraq, mətn korpuslarının yaradılması, leksik vahidlərin tezlik analizi və semantik şəbəkələrin qurulması metodologiyası tətbiq edilib. Xaqani poeziyasında arxetipik əsaslara malik olan “od”, “su”, “quş”, “göy” və “yol” rəmzləri  elmi-korpus modelinə daxil edilərək, riyazi-sistemli iyerarxiyaya gətirilib.

Mətn bazası üzərində aparılan pilot analiz və elmi-korpus simulyasiyasının kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri əsasında şairin bədii sistemində “od” və “göy” motivlərinin yüksək tezlik nümayiş etdirərək, dominant semantik mərkəz təşkil etdiyi müəyyən olunub. Mətndaxili konseptual əlaqələrin (məsələn: od–nur–könül və göy–nizam–tale) iyerarxik strukturu xüsusi semantik şəbəkə sxemi vasitəsilə modelləşdirilib. Əldə olunan empirik verilənlər klassik mətndəki folklor-mifoloji elementlərin pərakəndə poetik fiqurlar deyil, mədəni yaddaşın müəyyən daxili qanunauyğunluqlarla strukturlaşmış kod sistemi olduğunu göstərir.

Tədqiqat klassik mətnlərin kəmiyyət və struktur analizini birləşdirən rəqəmsal metodoloji mexanizm (işçi model) təklif edir. İşin elmi-metodiki nəticələri ali təhsil müəssisələrinin filologiya, folklorşünaslıq və yeni formalaşan rəqəmsal humanitar elmlər istiqamətləri üzrə fənn proqramlarının, eləcə də rəqəmsal ədəbiyyatşünaslığa dair metodiki vəsaitlərin hazırlanmasında praktiki material kimi istifadə edilə bilər.

Aydan Əliyeva

Xəzər Universiteti Azrbaycan filologiyası ixtisasının 3-cü kurs tələbəsi