Xəzər Universitetində Türkoloji  qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunan “3-cü ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə doğru: 100-cü ildönümündə Türkoloji qurultaydan bu günə ortaq əlifba məsələləri” mövzusunda 2026-cı il martın 2-3-də  beynəlxalq elmi simpozium keçirilib. Tədbir Mədəni Antropologiya və Folklor İnstitutu (MAFİ), Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyi (TİKA) və Yeni Türkiyə Strateji Araşdırma Mərkəzinin (YTSAM) birgə təşkilatçılığı ilə hazırlanıb.

Simpoziumun açılışında  çıxış edən “Xəzər MAFİ”nin koordinatoru Dos. Aynur Qəzənfərqızı tədbirin əsas məqsədinin ortaq əlifba ideyasının tarixi köklərini yenidən gündəmə gətirməklə, müasir çağırışlar fonunda elmi müzakirə platforması yaratmaq olduğunu bildirib. O, Türkoloji qurultayın qərarlarının yüz il sonra da aktuallığını qoruduğunu vurğulayıb.

Xəzər Universitetinin təsisçisi, Direktorlar və Qəyyumlar Şurasının sədri Prof.Akad.  Hamlet İsaxanlı  türk dünyasının ortaq elmi-mədəni irsinin gələcək nəsillərə ötürülməsində vahid əlifba və dil birliyinin vacib rolunu xüsusi qeyd edib.  Türk Dil Qurumunun nümayəndəsi Prof. Şükrü Haluk Akalın ortaq əlifbanın türk xalqlarının bir-birini tərcüməsiz anlamasını təmin edəcək ən güclü mənəvi körpü olduğunu bildirib. Xəzər Universitetinin Tarix və arxeologiya departamentinin müdiri Dos. Telman Nüsrətoğlu Türkoloji qurultayın ideyalarını yaşatmağın tarixi bir borc olduğunu deyib. Yeni Türkiyə Strateji Araşdırma Mərkəzinin nümayəndəsi Prof. Bilgehan Atsız Gökdağ türk dövlətləri arasında strateji dil siyasətinin formalaşdırılmasının qaçılmazlığını əsaslandırıb.  Özbəkistan Elmlər Akademiyasının təmsilçisi Nigora Halbekova isə  dil birliyinin milli kimliyimizin əsası olduğunu və ortaq əlifbanın gələcək nəsillər üçün əhəmiyyətini diqqətə çatdırıb. Qazaxıstanın Ahmet Baytursunuly Dilçilik İnstitutunun təmsilçisi Dos. Yermukhamet Maralbek isə müasir dövrdə türk dillərinin qrafik inteqrasiyasının qlobal rəqabətliliyə təsirini geniş şəkildə təhlil edib. Həmçinin,  Xəzər MAFİ nümayəndəsi Prof. Ali Yakıcı mövzu ilə bağlı mühüm elmi mülahizələrini bölüşüb. 

Tədbirin bədii hissəsində aşıq Ramin Qarayevin ifası iştirakçılara türk dünyasının zəngin folklor irsini bir daha xatırladıb.

İki günlük  simpozium bölmə iclasları, panel müzakirələri və açıq debatlarla yekunlaşıb. Sonda qəbul olunan nəticə sənədində ortaq əlifba istiqamətində elmi-təşkilati əməkdaşlığın gücləndirilməsi, birgə tədqiqat layihələrinin hazırlanması və türk dövlətlərinin ali təhsil müəssisələri arasında koordinasiyanın artırılması əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirilib.

Qeyd olunub ki, Türkoloji qurultayın 100 illiyi münasibətilə keçirilən bu simpozium türk dünyasında dil birliyi ideyasının yenidən strateji gündəmdə olmasına  və gələcək nəsillər üçün davamlı elmi platformanın formalaşmasına mühüm töhfədir.

Simpozium çərçivəsində 3 mart tarixində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin binasında bölmə iclası keçirilib. İclasa AMEA-nın prezidenti Akad. İsa Həbibbəyli moderatorluq edib.

Bölmə iclası  İsa Həbibbəylinin giriş sözü ilə başlayıb. O, Türkoloji qurultayın elmi irsinin müasir türkoloji araşdırmalar üçün mühüm istiqamətlər müəyyənləşdirdiyini bildirib.

İclasda müxtəlif ölkələrdən olan alimlər məruzələrlə çıxış ediblər. Şükrü Haluk Akalın “Birinci Türkoloji qurultaydan modern türk sözlükçülüyünün doğuşuna” mövzusundakı  çıxışında   qurultayın türk leksikoqrafiyasının inkişafına təsirindən danışıb. AMEA  Akad. Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun nümayəndəsi Dos.  Zülfiya Vəliyeva Önlen “Latın qrafikasına keçidin yüzilliyində yeni nəslin problemləri” mövzusunda məruzə  edib.

Daşkəndli alim Dos. Jura Xudoyberdiyev “Birinci Türkologiya qurultayında türk dillərində sinxarmonizmin müzakirəsi” mövzusunda çıxış edərək, qurultay materiallarının dilçilik baxımından əhəmiyyətini diqqətə çatdırıb. Qazaxıstan Dövlət Dilinin İnkişafı İnstitutunun nümayəndəsi Prof.  Bijomart Kapalbekov isə “Türkologiyada Avropa-mərkəzçilikdən müstəqil beynəlxalq yanaşma” mövzusunda çıxışında  türkoloji araşdırmalarda milli elmi metodologiyanın rolunu qeyd edib.

Məruzələrdən sonra mövzular ətrafında müzakirələr olub  və bölmə iclası yekunlaşdırılıb.

Aydan Əliyeva

Xəzər Universiteti, Filologiya (Azərbaycan dili və ədəbiyyatı) ixtisası üzrə 2-ci kurs tələbəsi

Nigar Ələsgərli

Xəzər Universiteti, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi ixtisası üzrə 2-ci kurs tələbəsi