2025-ci il oktyabrın 31-də Xəzər Universitetində Tarix və arxeologiya departamentinin  təşkilatçılığı və Türk İşbirliyi və Koordinasiya Agentliyinin (TİKA) dəstəyi ilə hazırlanan “I Dünya savaşında Nargin’de Osmanlı Esirleri (Azerbaycan Türklerinin Esirlere Yardımları)”  adlı  elmi əsərin təqdimatı keçirilib.

Xəzər Universitetinin təsisçisi, Direktorlar və Qəyyumlar Şurasının sədri Prof.Akad. Hamlet İsaxanlı tədbiri açaraq, Azərbaycan - Türkiyə qardaşlığımın tarixi dərinliyindən danışdı, iki qardaş xalqın dar gündə həmişə bir - birlərinə yardım etməsini və arxiv  sənədləri əsasında hazırlanan bu kitabın o yardımlaşma tarixinin önəmli bir hissəsini işıqlandırdığını qeyd etdi.

 TİKA Başqanı Abdullah Eren Azərbaycan türklərinin I Dünya savaşı zamanı  Çar Rusiyası tərəfindən qeyri - insani rəftara, zülmə məruz qalan Osmanlı əsirlərinin imdadına yetişdiyini, TİKA - nın dəstəyii lə hazırlanan bu kitabın bütün o həqiqətləri, Azərbaycanla Türkiyə arasındakı  müstəsna qardaşlıq tarixini ortaya qoyduğunu nəzərə çatdırdı.

Xəzər Universiteti Tarix və arxeologiya departamentinin müdiri, kitabın baş redaktoru, həmçinin,  Nargində Osmanlı əsirləri ilə bağlı  həyata keçirilən  elmi layihənin rəhbəri Dos. Telman Nüsrətoğllu geniş çıxış edərək, kitabda yer alan və ilk dəfə elmi içtimaiyyətin diqqətinə çatdırılan arxiv sənədlərində yer alan həqiqətlərlə bağlı məlumat verdi. Təqdimatın sonunda Xəzər Universitetinin rektoru Dr. Raziyə İsayeva müxtəlif elmi layihə və konfranslara vermiş olduğu dəstəyinə görə TİKA başqanı Abdullah Erenə plaket təqdim etmişdir.

Kitab Xəzər Universiteti nəşriyyatı tərəfindən çap olunub. Redaktorluğunu Xəzər Universitetinin Tarix və arxeologiya departamentinin əməkdaşları həyata keçirib. Elmi heyətdə Dos. Dr. Resul Köse, Dos. Dr. Mehdi Genceli, Dos. Dr. Sadık Çetin, Dr. Söhrab Mustafayev, Dr. Ramin Fətullayev, Dr. Orhan Baldane, Dr. Şahnaz Kamalova, həmçinin Azad Ağaoğlu, Ceyran Məmmədova, Furkan Abir və Nihad Nəsirzadə yer alıb.

Rusiya, Gürcüstan, Osmanlı və Azərbaycan arxivlərində aparılan geniş araşdırmalar nəticəsində kitabda ilk dəfə çoxsaylı əsir məktubları, raportlar, Kızılay sənədləri və dövrün qəzet materialları elmi dövriyyəyə daxil edilib. Həmçinin, “Möhtaclara Kömək”, “Açıq Söz”, “Kaspi”, “Hümmət”, “İqdam” kimi mətbu orqanların materialları transliterasiya edilərək, günümüz əlifbasında təqdim olunub.

Əsər Nargin adasının tarixdə “ölüm adası” kimi tanınmasının səbəblərini, minlərlə Osmanlı əsirinin aclıq, xəstəlik və səfalət içində keçirdiyi ağır günləri arxiv sənədləri ilə üzə çıxarır. Kitabda Azərbaycan xeyriyyə təşkilatlarının — “Bakü Müslüman Cemiyet-i Hayriyesi”, “Möhtaclara Kömək Cəmiyyəti”, “Nicat Maarif Cəmiyyəti”, “Gəncə Milli Komitəsi” kimi qurumların əsirlərə göstərdiyi yardımlar və humanitar fəaliyyətlər də ətraflı şəkildə sənədlərlə təqdim edilir.

Kitabda yer alan çoxsaylı fotoşəkillər və arxiv görüntüləri  –   açıq səma altında namaz qılan əsirlər, yaralıların müalicə olunduğu səhnələr, Bakıdakı yardım komitələrinin fəaliyyəti – o dövrün hadisələrinə həm faktiki, həm də emosional baxımdan işıq salır.

Giriş bölməsində qeyd olunduğu kimi, bu əsər yalnız tarixi sənədlərin toplusu deyil, həm də Türk dünyasının vicdan tarixinin bir parçası kimi təqdim olunur.