Qarabağ Universitetinin müəllimi Mələk Kərimova, Türkiyənin Kocaeli Universitetinin əməkdaşı Melike Yavuz və Xəzər Universiteti Psixologiya departamentinin əməkdaşı, Xəzər Psixoloji Xidmət Mərkəzinin psixoloq-psixoterapevti Mirsadiq Muxtarovun həmmüəllifliyi ilə “Azərbaycanlı tələbələr üçün Universitetə Adaptasiya Şkalasının uyğunlaşdırılması və validasiyası” (“Adaptation and Validation of the University Adjustment Scale for Azerbaijani Students”) adlı elmi məqalə Türkiyənin nüfuzlu elmi nəşrlərindən biri olan “Hacettepe University Journal of Education” jurnalında dərc olunmuşdur (Vol. 41, Issue 4, 2026, pp. 994–1004). Qeyd edək ki, “Hacettepe University Journal of Education” Türkiyənin Hacettepe Universiteti tərəfindən nəşr edilən, beynəlxalq elmi indekslərdə təmsil olunan nüfuzlu akademik jurnallardan biridir. Nəşr “Scopus” beynəlxalq elmi bazasında indekslənir və “Education” (Təhsil) istiqaməti üzrə Q4 kvartilində yer alır. Jurnal, həmçinin, “Web of Science” platformasının “Emerging Sources Citation Index” (ESCI) bazasında və Türkiyənin TR Dizin indeksində təmsil olunur.
Tədqiqatın əsas məqsədi universitet tələbələrinin ali təhsil mühitinə uyğunlaşma səviyyəsini qiymətləndirmək üçün hazırlanmış Universitetə Adaptasiya Şkalasını (University Adjustment Scale – UAS) Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırmaq və onun psixometrik xüsusiyyətlərini Azərbaycan universitet tələbələri nümunəsində araşdırmaqdan ibarətdir. Universitet həyatına keçid tələbələr üçün akademik tələblərə uyğunlaşma, yeni sosial münasibətlərin qurulması, şəxsi və emosional dəyişikliklərin idarə olunması, eləcə də təhsil aldıqları ali təhsil müəssisəsinə mənsubiyyət hissinin formalaşması kimi bir sıra mühüm prosesləri əhatə edir. Bu baxımdan, tələbələrin universitet mühitinə uyğunlaşmasının elmi əsaslarla qiymətləndirilməsi və həmin prosesdə qarşılaşdıqları çətinliklərin müəyyənləşdirilməsi ali təhsil sahəsində aktual məsələlərdən biridir.
Məqalədə universitetə adaptasiya prosesi dörd əsas istiqamət üzrə – akademik, sosial, şəxsi-emosional və institusional uyğunlaşma çərçivəsində araşdırılmışdır. Akademik uyğunlaşma tələbələrin tədris tələblərinin öhdəsindən gəlmək və akademik mühitə adaptasiya olmaq bacarıqlarını, sosial uyğunlaşma universitet daxilində interpersonal münasibətlərin qurulmasını və sosial fəaliyyətlərdə iştirakı, şəxsi-emosional uyğunlaşma psixoloji rifah və emosional vəziyyətin idarə olunmasını, institusional uyğunlaşma isə tələbələrin universitetə mənsubiyyət və məmnunluq hissini əhatə edir.
Tədqiqat Xəzər Universitetinin müxtəlif fakültə və ixtisaslarında təhsil alan 500 tələbəsinin iştirakı ilə həyata keçirilmişdir. Şkalanın Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılması zamanı tərcümə, ekspert qiymətləndirməsi, geriyə tərcümə və ilkin sınaq mərhələlərindən istifadə olunmuşdur. Əldə edilən məlumatların təhlilində kəşfedici və təsdiqləyici faktor analizləri, daxili etibarlılıq göstəriciləri və maddə təhlilləri tətbiq edilmişdir.
Araşdırmanın nəticələri Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış şkalanın ümumi və altölçək səviyyəsində qənaətbəxş daxili etibarlılığa malik olduğunu göstərmişdir. Tədqiqat Azərbaycan ali təhsil mühitində tələbələrin universitet həyatına uyğunlaşma prosesinin çoxşaxəli şəkildə qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan dilində uyğunlaşdırılmış ölçmə alətinin təqdim edilməsi gələcək elmi araşdırmalarda tələbələrin akademik, sosial, şəxsi-emosional və institusional adaptasiya xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə, uyğunlaşma ilə bağlı çətinliklərin müəyyənləşdirilməsinə və tələbələrə göstərilən psixoloji dəstək xidmətlərinin elmi əsaslarının genişləndirilməsinə töhfə verə bilər.
Məqalənin tam mətni aşağıdakı linkdə:
Copyright © Xəzər Universiteti, 2026
